خبرنگاران ضرورت بهره گیری از ظرفیت های جامعه برای مقابله با بحران کرونا

به گزارش وبلاگ ابزاری احمد، تهران-خبرنگاران-حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار گروه مطالعات توسعه اجتماعی دانشگاه تهران گفت: سیاست ایجاد فاصله یا محدودیت در تعاملات در بعد اجتماعی و در بعد فردی برای کنترل و محدودیت گسترش ویروس کرونا هر چند در شرایط حاضر، موثرترین راه شناخته می گردد، اما اعمال چنین سیاستی پیامدهای اجتماعی خاصی را به دنبال خواهد داشت که تاثیر آن بر گروه های اجتماعی-اقتصادی متفاوت خواهد بود.

خبرنگاران ضرورت بهره گیری از ظرفیت های جامعه برای مقابله با بحران کرونا

هرچند آغاز کرونا از چین بوده، اما اکنون کشورهای بسیاری با این ویروس و پیامدهای آن درگیر هستند. هر یک از کشورها نیز بنا به سطح توسعه یافتگی و تجارب خود اقدمات مختلفی برای مبارزه با این ویروس انجام داده اند که در پاره ای موارد می توان گفت این اقدامات اثربخش بوده و در مواردی دیگر نتیجه مطلوب را نداشته است.

اما آنچه اهمیت دارد، تاثیر این ویروس بر ابعاد مختلف زندگی است. بطوریکه اغلب اقتصاددانان از تاثیر آن بر میزان بیکاری، درآمد و اشتغال، روانشناسان از تاثیرات آن بر میزان استرس و تنش های روانی افراد و سیاستمدارن از تاثیرآن بر میزان مناسبات و روابط کشورها در سطح بین المللی پرداخته اند. در این میان آنالیز تاثیرات اجتماعی این ویروس خالی از فایده نیست؛ زیرا بخش مهمی از مقابله با این ویروس به ادارک مردم از شرایط و رفتار اجتماعی آنها برمی گردد. چه بسا نحوه رفتار مردم در این شرایط می تواند به بحرانی تر شدن و یا حتی به بهبود اوضاع منجر گردد.

بر این اساس به منظور پرداختن بیشتر به ابعاد اجتماعی مساله کرونا، پژوهشگر وبلاگ ابزاری احمد با حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار گروه مطالعات توسعه اجتماعی دانشگاه تهران، گفت وگویی ترتیب داده که مشروح آن در ذیل آورده شده است.

ابعاد اجتماعی شیوع کرونا چه هستند؟

شیوع سریع ویروس ها و بیماری های مرگباری چون کووید 19، سارس، ابولا و مانند این ها در تقریبا تمامی کشورهای دنیا برخاسته از یک تحول بزرگ سال های اخیر یعنی دنیای شدن است. گسترش شبکه های حمل و نقل، مهاجرت های گسترده و یکپارچه شدن حوزه های فراوری، توزیع و مصرف در سراسر دنیا سبب شده تا بیماری های بیولوژیکی با سرعتی خیره نماینده و متفاوت از گذشته مرزهای نه چندان محسوس کشورها را پشت سر گذاشته و به دور ترین نقاط کره زمین دست درازی نمایند.

آغاز یک بیماری ویروسی در شهر ووهان چین و گسترش آن در دنیا در مدتی کمتر از دو ماه همه کشورها را نگران و موجب خسارات بی شمار جانی و مالی شده است. از زمان شیوع ویروس جدید کرونا تا کنون بیش از صدهزار نفر در سراسر دنیا به آن مبتلا و بیش از چهار هزار نفر جان خود را به سبب آن از دست داده اند. در ایران هم تا به امروز طبق اعلام وزارت بهداشت افراد بسیاری جانشان را از دست داده اند. بیماری ناشی از کووید 19 دارو و واکسن ندارد و شیوع آن سریع است و همین موجب ترس و نگرانی عمومی مردم شده است.

اما کرونا فقط محدود به حوزه بهداشت و درمان نمی گردد و ابعاد مالی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد که باید برای فهم دقیق این موضوع، همه این ابعاد را مدنظر قرار داده و پیوندها و تاثیرات آن ها بر یکدیگر را آنالیز کرد. برای مثال واکنش رفتاری مردم به سیاست های دولت ها برای قرنطینه کردن شهرها و اعمال محدودیت بر تعاملات اجتماعی در چین، ایران، ایتالیا، آلمان و آمریکا متفاوت بوده است. مردم آسیای جنوب شرقی منظبط تر و در شکل دادن به عمل جمعی پیروز تر بوده اند، اما در کشور ما همچنان شاهد تخطی افراد و گروه هایی از ضوابط جمعی و مقررات بهداشتی و دولتی یا سودجویی از احتیاج مردم هستیم که این مساله به متفاوت بودن نهادها و فرهنگ سیاسی و اجتماعی جوامع باز می گردد.

سیاست ایجاد فاصله یا محدودیت در تعاملات در بعد اجتماعی (Social Distancing) و در بعد فردی (Self Distancing) برای کنترل و محدودیت گسترش ویروس کرونا دقیقا موضعی است که یک مساله درمانی با مساله اجتماعی برخورد پیدا می نماید. به عبارت دیگر در حال حاضر موثرین راه کار برای مقابله با گسترش ویروس، کند کردن چرخ های زندگی اجتماعی است تا از بار بیماری کاسته و نظام بهداشت و درمان با خطر فروپاشی روبرو نگردد.

اما اعمال چنین سیاستی پیامدهای اجتماعی خاصی را به دنبال خواهد داشت که تاثیر آن بر گروه های اجتماعی-مالی متفاوت خواهد بود. برای مثال بسیاری از کسب و کارهای وابسته به رونق زندگی اجتماعی مانند غذا فروشی ها، فعالیت های ورزشی، آرایشگاه ها و کافی شاپ ها کساد شده و چه بسا ورشکست شوند. یا حضور طولانی مدت در منزل در جامعه ای با الگوی زندگی مرد سالار فشار انجام وظایف خانگی را برای زنان بیشتر خواهد نمود.

همچنین تعطیلی مدارس و دانشگاه ها موجب جدا شدن میلیون ها کودک، نوجوان و جوان از فعالیت های آموزشی و اجتماعی برای مدتی طولانی خواهد بود که بعدا ممکن است جبران آن به آسانی ممکن نباشد. از سوی دیگر تداوم شرایط بحران و محدودیت و خود انزوایی تحمیلی یا خودخواسته تاثیرات مخربی بر گروه هایی از پیش آسیب پذیری چون افراد مبتلا به افسردگی و اضطراب خواهد داشت. از همین رو لازم است تا پیامدهای اجتماعی و روانی بحران کرونا از هم اکنون مورد مطالعه قرار گرفته و مدل های تسکین، تعدیل، جبران و ترمیم در آن دسته از حوزه های اجتماعی مورد صدمه تهیه و اجرا گردد.

رفتار مردم را در ارتباط با کرونا چگونه ارزیابی می کنید و دلایل این رفتارها چیست؟

در ایران بواسطه شرایط خاص سیاسی- اجتماعی، هر مساله عمومی پیچیده گی های خاصی پیدا می نماید که همین موضوع مدیریت و سامان دهی آن را روبرو با اخلال می سازد. برای مثال شیوع ویروس هم اکنون بدل به موضوعی سیاسی شده در فضای عمومی به جای طرح مباحث آموزشی برای حفاظت بهتر از شهروندان، بازار شایعاتی چون پنهان کاری و عدم اعلام مساله برای ممانعت از کاهش مشارکت در راهپیمایی 22 بهمن و انتخابات مجلس داغ است. همچنین شاهد شبهه افکنی نسبت به آمار رسمی و اقدامات دولت از سوی مخالفان و رسانه های فارسی زبان خارج از کشور هستیم که در این شرایط بدنبال ماهی دریافت از آب گل آلود هستند و متاسفانه در طول سال های گذشته مخاطبان خاصی را هم یافته اند.

در ایران هم مانند بسیاری از کشورها شاهد ناآمادگی و ابهام در برنامه های دولت برای مقابله با کووید19 در روزهای نخست بودیم که خوشبختانه این مساله تا حدود زیادی رفع و به شکل جدی سیاست ها و برنامه های مقابله با شیوع ویروس به گزارش سازمان بهداشت دنیای در حال دنبال شدن است. با این حال بی توجهی بخش قابل توجهی از مردم به توصیه های در خانه ماندن طبق نظرسنجی شهرداری تهران و جدی ندریافت مساله از سوی 50 درصد پاسخگویان مساله مهمی است که باید به آن توجه جدی کرد. از سوی دیگر تقابل نگرش های سنتی و مدرن برای حل مساله هم در جامعه ایران بخش دیگری از پیچیدگی وقوع یک رویداد بیولوژیکی است.

راهکارهای اجتماعی روبروه و غلبه بر کرونا چه هستند؟

اگر چه اکنون در وسط این بحران هستیم و به احتمال زیاد تمامی ابعاد و سطوح رویداد برای ما شناخته نیست اما می توان با بهره گیری از تجربه های داخلی و دنیای راهکارهایی را برای کاهش آسیب ها دنبال کرد. برای مثال باید راهبرد انسجام اجتماعی Social solidarityدر کنار فاصله گیری اجتماعی Social distancing همزمان اجرا گردد.

آن چه جان آدمیان را در برابر بلایا حفظ می نماید پیوستگی اجتماعی آن هاست نه فاصله آن ها از یکدیگر. از این رو در عین توصیه به فاصله گیری باید با استفاده از زیرساخت و ابزارهای مدرن مانند شبکه های اجتماعی، اجازه قطع تعاملات اجتماعی را نداد و افراد جامعه را تشویق به مراقبت از یکدیگر کرد. از همین رو توسعه ظرفیت شبکه های اجتماعی مجازی برای جایگزینی شبکه های اجتماعی واقعی در هنگام بحران های بیولوژیکی یک مساله لازم است.

باید به فکر حمایت از گروه های آسیب دیده در جریان بحران با ابتکاراتی مانند تشکیل صندوق حمایت از آسیب دیدگان و بانک مواد غذایی محلی بود که در این زمینه دولت، شهرداری ها و تشکل های غیر دولتی می توانند نقش مهمی داشته باشند. همچنین تشکیل گروه های داوطلب محلی برای رسیدگی و مراقبت از افراد پیر، ناتوان، از کار افتاده و تنها، یک مساله حیاتی است. باید ظرفیت های توسعه محلی تقویت گردد و اجتماعات محلی به عنوان یک سطح مهم میانجی میان زندگی خصوصی و عمومی به رسمیت شناخته شوند.

برای مثال باید هرچه زودتر از ظرفیت هایی چون شوراهای محلی بهره گرفت و نسبت به تقویت صندلی و نقش آن ها اقدام کرد. بخش مهمی از سیاست قرنطینه در مقابل بلایا و رسیدگی به شرایط را تشکل های محله مبنا می توانند انجام دهند. جامعه سرشار از امکانات و دارایی است که می توان از آن ها برای یاری و حمایت استفاده کرد. برای مثال دانشگاه ها و مدارس بخشی از زیرساخت اجتماعی جامعه ما هستند که در این شرایط می توانند نقش مهمی بر عهده گیرند. برای مثال می توان به شرکت های دانش بینان ماموریت داد تا برای طراحی مدل های رفتاری ویژه شرایط بحران و یا ساخت ابزارهای و داروهای جدید کوشش نمایند یا می توان با تشکیل گروه های دانش آموزشی و دانشجویی برای آموزش مهارت های ارتباطی دیجیتال به سالمندان کوشید.

پیامدهای پیش آمده به واسطه کرونا در کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برای جامعه ایران چه خواهد بود؟

در هر حال زندگی این نسل را باید به دو مقطع قبل و بعد از بحران کرونا تقسیم کرد. هیچکدام از ما پس از این بحران انسان های گذشته نخواهیم بود و تغییراتی بزرگ در ما رخ داده است. اما می توان تهدیدهای کرونا را بدل به فرصت ها ساخت. این درسی است که تاریخ زندگی اجتماعی به ما می آموزد. باید نسبت به بسیاری از سیاست ها و برنامه ها بازنگری کرد و برای تقویت اتصال اجتماعی کوشید. بحران کرونا این درس را به می دهد که نمی توان همه چیز را به سازوکارهای بازاری یا قضا و قدر سپرد و جامعه احتیاجمند نهادهای جمع گرایی است که در دل بحران ها برای مراقبت از دیگران کوشش نمایند.

منبع: ایرنا

به "خبرنگاران ضرورت بهره گیری از ظرفیت های جامعه برای مقابله با بحران کرونا" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "خبرنگاران ضرورت بهره گیری از ظرفیت های جامعه برای مقابله با بحران کرونا"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید